Tuần trước có người hỏi tôi qua email một câu nghe có vẻ đơn giản: "theo dữ liệu của bạn, hãng xe cũ phổ biến nhất thế giới là hãng nào?" Tôi bảo sẽ trả lời trong vòng một tiếng. Vậy mà mất tới năm ngày, làm ngắt quãng, vì câu trả lời cứ liên tục sinh ra những câu hỏi hay hơn cả chính nó.
Dưới đây là nhật ký, gần như theo đúng trình tự đã diễn ra.
Thứ Hai: phần dễ
Tôi lấy top 15 hãng xe toàn cầu trong số 1.108.535 tin đăng đang hoạt động của chúng tôi. Toyota dẫn đầu với 91.730 tin. Volkswagen bám sát ngay sau với 84.580 — chênh lệch 8%, gần hơn tôi tưởng, nhất là khi phần lớn các cuộc bàn luận về xe cũ trên mạng vẫn coi sự thống trị của Toyota là chuyện hiển nhiên. Tiếp theo là Mercedes-Benz (61.336), Hyundai (60.937), BMW (56.740), Ford (52.982), KIA (52.928), Audi (48.471), Nissan (42.342), Renault (41.587), Peugeot (38.805), Honda (35.029), Skoda (30.022), Chevrolet (26.057), Volvo (23.597).
Tôi gửi cho khách hàng con số và danh sách đó. Lẽ ra đến đây là xong. Nhưng không.
| Hạng | Hãng | Số tin đăng |
|---|---|---|
| 1 | Toyota | 91.730 |
| 2 | Volkswagen | 84.580 |
| 3 | Mercedes-Benz | 61.336 |
| 4 | Hyundai | 60.937 |
| 5 | BMW | 56.740 |
| 6 | Ford | 52.982 |
| 7 | KIA | 52.928 |
| 8 | Audi | 48.471 |
| 9 | Nissan | 42.342 |
| 10 | Renault | 41.587 |
| 11 | Peugeot | 38.805 |
| 12 | Honda | 35.029 |
| 13 | Skoda | 30.022 |
| 14 | Chevrolet | 26.057 |
| 15 | Volvo | 23.597 |
Điều cứ khiến tôi băn khoăn là hình dạng của "khối Đức". Mercedes cộng BMW cộng Audi cho ra 166.547 — gần gấp đôi riêng Toyota, trong khi Toyota vốn là cái tên lớn nhất trong danh sách. Gộp Hyundai và KIA lại, ta được 113.865, âm thầm vượt qua mọi thương hiệu đơn lẻ khác ngoài Toyota, trừ Volkswagen. Nếu nhóm theo quốc gia xuất xứ thay vì theo từng hãng, bảng xếp hạng sẽ xáo trộn hoàn toàn. Đây không phải phát hiện gì mới với ai đã quen làm việc với dữ liệu này, nhưng nhìn phép tính đó hiện ra trước mắt lúc 11 giờ đêm thứ Hai vẫn thấy có gì đó thú vị.
Thứ Ba: bức tường
Tôi muốn đào sâu hơn — khu vực nào đang kéo con số của Toyota lên, là do trải rộng ở nhiều thị trường hay do dồn ứ ở một, hai nơi — và va phải một bức tường lẽ ra tôi phải lường trước. Những gì tôi có là hai tập hợp riêng biệt: top hãng xe toàn cầu, và top khu vực toàn cầu. Tôi không có bảng chéo, tức ma trận hãng-xe-theo-khu-vực thực sự, nằm sẵn trước mắt. Xây dựng nó cho đúng cách (chứ không phải áng chừng bằng mắt) là cả một việc riêng, và giờ nó đã được đưa vào danh sách việc cần làm thay vì thứ tôi có thể giả vờ suy ra từ các con số đang có.
Vậy nên thứ Ba chủ yếu là nhật ký của sự bế tắc. Tôi viết vào giấy nhớ "cần bảng phân tách hãng×khu vực" rồi chuyển sang những gì có thể kiểm chứng được ngay.
Thứ Tư: cái đã trụ vững qua kiểm chứng
Đây là phép kiểm tra đã đứng vững trước sự soi xét. Pháp là khu vực lớn nhất của chúng tôi với 67.569 tin đăng. Renault và Peugeot cộng lại cho ra 80.392 tin trên toàn cầu — nhiều hơn toàn bộ tổng số tin ở Pháp, với khoảng cách khá thoải mái. Ngay cả khi mọi tin đăng ở Pháp đều là Renault hoặc Peugeot (rõ ràng không phải vậy — đường phố Pháp cũng đầy xe Đức và xe Nhật), phép toán vẫn đòi hỏi hai thương hiệu này phải có mặt đáng kể và thực sự ở ngoài nước Pháp. Bỉ (35.670), Bồ Đào Nha (31.909), Ba Lan (32.821) — bất kỳ tổ hợp nào của các khu vực châu Âu cỡ trung cũng dễ dàng lấp đầy khoảng chênh đó.
Đó là một việc nhỏ — kiểm tra xem tổng số toàn cầu của một thương hiệu có thể "vừa" trong tổng số của khu vực "quê nhà" hay không. Nhưng đây là kiểu kiểm tra hợp lý dễ bị bỏ qua và đôi khi phát hiện ra điều bất thường. Trong trường hợp này, nó xác nhận điều tôi vốn giả định thay vì lật ngược nó — Renault và Peugeot thực sự phổ biến khắp châu Âu, chứ không phải câu chuyện chỉ bó hẹp ở Pháp với một lá cờ cắm to đùng. Dù vậy, tôi vẫn thích cảm giác đã tự tay tính toán thay vì chỉ khẳng định suông.
Thứ Năm: con số thấp vì lý do sai
Chevrolet với 26.057 tin có vẻ thấp so với tôi nghĩ, xét đến quy mô sản xuất toàn cầu của GM. Rồi tôi nhìn vào tổng số khu vực Mỹ: 48.127. Con số đó nhỏ hơn cả Pháp, Nhật Bản, UAE, Hàn Quốc — thậm chí nhỏ hơn cả Brazil. Không phải vì Chevrolet là thương hiệu ngách trong thực tế; mà vì độ bao phủ nguồn dữ liệu của chúng tôi ở Mỹ vẫn còn mỏng hơn ở châu Âu so với quy mô thực sự của thị trường đó. Hiện chúng tôi có 1.375 nguồn trên 73 khu vực, và mức tăng trưởng không đồng đều — châu Âu trở nên dày đặc nhanh hơn Bắc Mỹ. Con số của Chevrolet ở đây là hệ quả của độ phủ nguồn dữ liệu nhiều hơn là tín hiệu về thị phần thực, và tôi đã có thể hiểu sai về thương hiệu này nếu không kiểm tra quy mô khu vực trước.
Thứ Sáu: khép lại cuốn sổ
Điều cuối cùng tôi kiểm tra, chủ yếu vì tò mò: Volvo có 23.597 tin đăng, còn Thụy Điển — khu vực quê nhà của hãng — có tổng cộng 28.017 tin. Hai con số này gần nhau đến mức tổng số toàn cầu của Volvo gần như có thể vừa trọn trong tổng số khu vực của Thụy Điển, một khuôn mẫu khác hẳn so với Renault/Peugeot. Liệu điều này có nghĩa là sự hiện diện quốc tế của Volvo trong dữ liệu của chúng tôi mỏng hơn so với trong nước hay không, tôi chưa thể khẳng định chắc chắn nếu thiếu bảng phân tách chéo mà tôi chưa có. Tôi chỉ ghi nhận, chứ chưa kết luận.
Đâu đó giữa tất cả chuyện này, bộ giám sát giao dịch (deal monitor) vẫn âm thầm làm việc phía sau, gắn cờ 12.823 tin đăng bị định giá thấp trong cùng tuần đó mà chẳng cần tôi kiểm tra lại phép tính của nó. Có gì đó gần như thư thái khi nghĩ đến điều đó, so với năm ngày tôi ngồi làm lại phép nhân bằng tay chỉ vì không tin vào lần tính đầu tiên.
Câu trả lời thực sự cho email ban đầu — "thương hiệu xe cũ phổ biến nhất trong dữ liệu của bạn là gì" — là Toyota, hơn Volkswagen khoảng tám nghìn tin đăng, trên tổng số 91.730. Về mặt kỹ thuật, đó là toàn bộ câu trả lời. Chỉ có điều tôi mất gần hết cả tuần mới xứng đáng được nói ra điều đó một cách thẳng thắn như vậy.
